Keep the Faith

Jouw online gids in onzekere tijden

Afbeelding bij Spiritualiteit

Spiritualiteit

‘Ik zou willen dat er een beter woord voor was’ – Sam Harris

Spiritualiteit betekent leven in contact met jezelf, met anderen en met de wereld om je heen. Dat is een bondige manier om het te zeggen. Het gaat om alles wat met de menselijke ‘geest’ te maken heeft: je diepste intenties, je bestemming, het hogere of goddelijke.
Je kunt het ook ingewikkelder zeggen: “met spiritualiteit wordt het bewustzijn aangeduid, de menselijke ziel of het menselijke innerlijk zijn, dat zijn oorsprong in een goddelijke of andere transcendentie heeft, of in relatie staat tot een hogere werkelijkheid.”


Spiritualiteit kan heel zweverig voelen. Iets voor mensen die een beetje losgezongen zijn van de werkelijkheid. Die vluchten in vage termen omdat de wereld te ingewikkeld voor ze is. En die dan lekker spiritueel gaan zitten wezen in hun moestuin. Of het is iets voor mensen die alles financieel op orde hebben, zich vervelen en dan maar spiritueel gaan zitten wezen in hun jacuzzi.

Hard werken, niet zweven

Het is dan ook niet raar dat mensen soms een beetje geïrriteerd en ongeduldig worden als het gaat over spiritualiteit. De generatie van direct naar de oorlog staat hier symbool voor. ‘Wederopbouw’ betekende dat er geen tijd was voor al te veel bezinning en vaag gepraat. Er moest gewerkt worden. Er moest gebouwd worden. Dit is nog altijd vaak het motto bij hardwerkende mensen die van de no-nonsens zijn. Niet lullen maar poetsen. Spiritueel gepraat is een vlucht of een luxe en beide kan ik me niet veroorloven. Dat is heel begrijpelijk. Maar de gevolgen zijn soms desastreus. Want je kunt snel willen bouwen, maar levert dat ook een mooi en bezield gebouw op? Of wordt het zielloos en lelijk? Je hoeft maar te kijken naar sommige architectuur van na de oorlog en je weet het antwoord.

Spiritueel verzet

Niet voor niets kwam er in de jaren zestig en zeventig een verzet tegen de mentaliteit van de wederopbouw. De hippiecultuur is te zien als een spirituele tegenbeweging tegen de eenzijdige focus om werk, geld en andere materiële zaken. Mensen liepen stuk op de wederopbouwmentaliteit. Schoonheid, seksualiteit en fantasie vroegen ook om aandacht.
Hetzelfde zie vandaag de dag soms nog gebeuren bij mensen die in een burn-out belanden na jarenlang veel te hard werken. Er ontstaat door de crisis heen dan vaak ruimte voor een spirituele ontwikkeling. Mensen worden soms zachter, nemen meer de tijd, geven aandacht aan hun diepste innerlijk. Spiritueel zijn is dan plots geen vlucht of luxe meer. Het wordt een noodzakelijke levensbasis.

Mindfulness

Een echte herwaardering voor spirituele ontwikkeling kwam er met de opkomst van mindfulness. Mindfulness betekent dat je leeft in het ‘hier en nu’ en de dingen met aandacht doet. Jon Kabat-Zinn toonde aan dat tijd en ruimte voor spiritualiteit zorgt voor minder stress, een betere gezondheid en grotere effectiviteit. Daarmee wist hij definitief de tegenstelling tussen werk en spiritualiteit te overwinnen.

Spiritualiteit is hard werken

Sowieso is spirituele ontwikkeling een kwestie van hard werken. Hard werken aan jezelf. Veel mensen merken dat ze zichzelf kwijt raken. Sociale media schreeuwen om aandacht en om een goede presentatie van jezelf. Banen zijn onzeker geworden en je moet jezelf voortdurend professioneel ontwikkelen. Oude (religieuze) zekerheden zijn verdwenen. Voor veel mensen in hun leven een soort project waarvan zelf de projectleider, projectmedewerker en opdrachtgever zijn. Dat hou je op de lange termijn niet vol. Het is ook niet gezond. En het is zeker niet spiritueel.

Spiritueel leven

Spiritueel leven betekent dat je jezelf durft te zien los van al de rollen die je speelt en het ‘project’ dat je van jezelf gemaakt hebt. Dat is doodeng en het vraagt om veel durf om spiritueel te gaan leven. Wie ben je nou werkelijk? Hou je van jezelf ook als je niets kunt opleveren? Wat komt er op in je gedachten als je even niet iets probeert te bereiken? Hoe afhankelijk ben je eigenlijk van de goedkeuring van anderen? Spiritueel leven is jezelf omarmen én alles wat er op dit moment is. Loop niet weg. Word stil. Haal adem. Voel.

Spiritueel leven

Spiritualiteit en religie

Lang werd spirituele ontwikkeling gezien als iets wat noodzakelijk bij het geloof hoorde. Maar dat is niet meer zo. De bekende atheïst Sam Harris wees religie nadrukkelijk af, maar kwam snel tot de ontdekking dat hij niet zonder spiritualiteit kon, hoe zeer hij het woord ook haatte:

“Ik zou willen dat er een beter woord voor was. Maar als je het psychologie noemt, of geluk, of welzijn, dan geeft dat niet aan hoe verstrekkend, diep en vernuftig het onderzoek naar je zelf kan zijn. Het ‘spiritualiteit’ noemen, is ook eerlijk zijn over de pogingen die mensen eerder gedaan hebben - afzondering, contemplatie, mystiek - in de context van religie.” Lees er hier meer over in Trouw.

Je zou kunnen zeggen dat religies eigen methodes hebben ontwikkeld om spiritualiteit vorm te geven. Spiritueel kun je niet zomaar zijn, je moet iets doen. Daarvoor zijn er zogenaamde ‘spirituele disciplines’, aangeleerde gewoontes die helpen om spiritueel te leven. Sam Harris noemt er drie: afzondering, comtemplatie en mystiek. Andere vormen zijn gebed, bedevaart of pelgrimstocht, vasten en zingen. Het zijn oude manier van mensen om zichzelf en het goddelijke te hervinden.

Christelijke spiritualiteit

De als streng en rationeel (en niet bepaald spiritueel) bekend staande Johannes Calvijn schreef ooit dat de kennis van God en de kennis van jezelf samengaan. Voor het christendom geldt dat als je jezelf tegenkomt je ook God tegenkomt. En andersom. Onze geest kan zich verbinden met iets hogers, iets dat boven onszelf uitstijgt. Daar zit een geruststellende gedachte in: als jij alle rollen en pretenties over jezelf en je prestaties opgeeft, dan val je niet weg in het niets.

Dan is daar uiteindelijk stevige grond onder je voeten. De grond van iemand die er al ver voor jou was en lang na jou zal zijn. En bij wie je geborgen bent. Ook hier geldt: het goddelijk is niet een vlucht uit de werkelijkheid of een luxe. Nee het is de bron van je bestaan, waarmee je in contact kunt komen. Ga vooral op zoek.
Elk mens is immers spiritueel.

Meer over spiritualiteit

  • filter
  • Kijken
  • Lezen
  • Luisteren
  • Doen
Meer


Meer in Amsterdam

Wekelijkse update ontvangen?

Meld je aan voor onze nieuwsbrief en ontvang elke week de nieuwste berichten in je mailbox.

Vul een geldig email adres in.

Nee, dank je