Keep the Faith

Jouw online gids in onzekere tijden

Afbeelding bij Wat nemen we mee uit de crisis?

Wat nemen we mee uit de crisis?

Door: Bas van der Graaf

Bas van der Graaf is dominee en begeleidt tal van vernieuwingsprojecten binnen de Protestantse Kerk van Amsterdam.

Tijdens Corona is er veel geblogd, zo ook door Bas van der Graaf. Vandaag kijkt hij terug op de blogs die hij schreef. Wat zeggen ze over deze periode en wat kunnen we eruit meenemen?

Het is juli en opnieuw is een aantal maatregelen versoepeld. Vanmorgen was ik voor het eerst weer in de sportschool. Alles wordt stapje voor stapje weer normaal. Hoewel … normaal. Gaan we terug naar het oude normaal of stappen we toch in een nieuw normaal? Dat zijn de vragen die nu op ons af komen. Vragen waar we ook vanuit Keep the Faith in mee willen denken. In deze blog maak ik daarmee een begin door de vraag te stellen: wat zag ik en wat schreef ik? Zat er een lijn in? Sneed het hout? Helpen de gedachten van toen voor de tijd die komt?


Corona verteld in blogtitels

Ik las deze week de 11 blogs terug die ik in de afgelopen maanden schreef. Allemaal blogs over wat ik zag gebeuren en wat ik ervan kon zeggen vanuit het perspectief van geloof, hoop en liefde. De titels van mijn blogs vertellen een heel verhaal. Dit zijn ze (ik hou van lijstjes): Ziek worden om kwetsbaren te redden (over groepsimmuniteit); Wat is ons kompas in dit ongekende land?; Durf je juist nu te leven vanuit je hart en vanuit je ziel?; Te vuur en te zwaard? (over zin en onzin van oorlogstaal met betrekking tot het virus); Beoefen opstanding (zit er ook opstandingskracht in de crisis?); Wat kunnen we leren van het sabbatsjaar? (is een periode van braakliggen ook heilzaam?); Stilstaan bij wat dichtbij is (schoonheid om de hoek); Waar halen we het geduld vandaan (toen het allemaal langer ging duren dan we hoopten); Een goede leider is een goede herder (over leiderschap in crisis in Nederland en Amerika); Een frisse wind waait door mijn leven (maar misschien wel iets te hard); Discipline vraagt om disciplines (anderhalve meter samenleving als (ook) een spirituele oefening); Meedoen aan een nieuwe wereld (drie lessen van Martin Luther King, nav Black Lives Matter).


Verlangen naar verandering

Als ik dit lijstje overzie zie ik wel een paar lijnen. De eerste heeft te maken met de hoop dat de crisis ook een kans zal blijken te zijn. Om ons heen viel van alles stil. Sommige dingen deden pijn: de zorg die tot het uiterste beproefd werd, de vele sterfgevallen, de economische schade, dromen die in duigen vielen. Maar er waren ook mooie dingen: heldere luchten vanwege minder (vlieg)verkeer, de stilte in de stad, de rust van even niets meer hoeven.


Met name dat laatste wakkerde bij velen en ook bij mij het verlangen aan naar verandering. Zou het denkbaar zijn dat deze crisis een zo nodige impuls zou geven aan de klimaatdiscussie, aan versobering van onze levensstijl, aan waardering voor wat vlak om de hoek is? Ik beleefde de crisis als een tijd van sterven en opstaan. Dat werd ongetwijfeld versterkt door het samenvallen met de Paastijd. De crisis brak uit aan het begin van 40-dagen tijd, de tijd van bezinning op het lijden en sterven van Jezus en de hoop op opstanding. De opstanding gaf me hoop dat er door een proces van sterven heen ook iets nieuws zou kunnen opstaan. Dat er een nieuwe wind zou gaan waaien, de wind van de Geest die het leven vernieuwt.


Inmiddels komt het leven weer een beetje op gang en gaan we weer plannen maken. Zal er iets van dat verlangen naar verandering overblijven? Ik hoop het van harte, maar heb er ook wel een beetje een hard hoofd in. De gesprekken over niet meer vliegen, bijvoorbeeld, die wij in onze vriendenkring veel hadden, zijn al weer aan het verstommen. Er dreigt een economische crisis aan te komen waarin de zoektocht naar het goede leven het wel eens zou kunnen afleggen tegen strijd om te óverleven. Nee, die verandering gaat niet vanzelf. Het vraag om (spirituele) oefening.


De spirituele dimensie van de crisis

Dat brengt me bij de tweede lijn die ik zag: dat de crisis ook een sterk spirituele dimensie had. Meteen in mijn eerste blog vroeg ik me af of groepsidentiteit niet zou betekenen dat de sterkeren bereid zouden moeten zijn ziek te worden om de zwakken te redden. Ik vroeg me af wat ons kompas is het onbekende land waar we in terecht waren gekomen en vond als antwoord dat dat kompas in ons hart ligt. Het viel me op dat er veel oorlogstaal werd gebruikt in de omgang met het virus (we gaan deze vijand verslaan) en vroeg me af of een meer aanvaardende houding niet heilzamer zou zijn. Ik zag het ongeduld met de lock-down toenemen en realiseerde me dat geduld in alle religies een spirituele oefening is.


Ik heb in al die observaties gezocht naar de spirituele dimensie van dingen en de religieuze bronnen en praktijken onderzocht op bruikbare woorden en inzichten. Feit is dat ik in de crisismaanden veel spirituele gesprekken had, in mijn kleine kring maar ook in mijn omgeving. Ik ben onder de indruk geraakt van de spirituele kracht die mensen in zichzelf en om zich heen vonden, maar werd soms ook geraakt door het onvermogen dat ik zag om woorden te geven aan wat we ervaren of vorm te geven een betekenisvolle houding midden in de storm.


Ik vermoed dat bij velen iets is aangeraakt dat om woorden en nieuwe manieren van doen vraagt. Om woorden te vinden heb je spirituele bronnen nodig. Om nieuwe manieren van doen te ontwikkelen oefenruimtes. Welke zijn dat voor jou? En hoe zorg je ervoor dat ze niet achter de horizon van een nieuw normaal verdwijnen?


Ik hoop dat het verlangen naar verandering met ons meegaat de nieuwe fase in, want er is veel verandering nodig. Ik geloof dat die verandering ten diepste een spiritueel proces is. Ook in de komende tijd hebben we een spiritueel kompas nodig, om de weg te vinden. En dat kompas ligt hoe dan ook in ons hart! Daar ga ik in mijn volgende blogs dieper op door.



Meer in Amsterdam

Wekelijkse update ontvangen?

Meld je aan voor onze nieuwsbrief en ontvang elke week de nieuwste berichten in je mailbox.

Vul een geldig email adres in.

Nee, dank je