Keep the Faith

Jouw online gids in onzekere tijden

Afbeelding bij Meedoen aan een nieuwe wereld | 3 lessen van Martin Luther King

Meedoen aan een nieuwe wereld | 3 lessen van Martin Luther King

Door: Bas van der Graaf

Bas van der Graaf is dominee en begeleidt tal van vernieuwingsprojecten binnen de Protestantse Kerk van Amsterdam.
Foto door Markus Spiske.

Het valt predikant Bas op dat de actiebereidheid onder jongeren hoog is. Zij lijken te verlangen naar een betere wereld. Net als Martin Luther King. Bas beschreef 3 lessen die we van hem kunnen leren.

Er is een geest van activisme en protest losgekomen de laatste tijd. Niet alleen de ‘Black Lives Matter’ protesten, ook eerdere protesten tegen klimaatverandering getuigen ervan. En mij valt op dat juist bij jonge mensen veel actiebereidheid is. Een actiebereidheid die voortkomt uit een verlangen naar een betere, eerlijker wereld. Ik vind het mooi om te zien dat Millennials (25-40 jarigen) en Zoomers (de generatie daarna) opstaan en hun dromen kenbaar maken.


Inmiddels zien we ook hoe gemakkelijk goede bedoelingen uit balans kunnen raken of zich kunnen vermengen met verbaal of zelfs fysiek geweld. Bij activisme komen gemakkelijk allerlei krachten los die ongewenste effecten hebben. Kunnen we wat leren van bewegingen van een paar decennia geleden?


3 lessen van Martin Luther King

Ik ging de afgelopen maanden opnieuw in de leer bij Martin Luther King. Ik luisterde weer naar een aantal van zijn toespraken en analyseerde ze op vorm en inhoud. Ik bekeek de film Selma, over de aanloop naar de mars van het stadje Selma naar Montgomery. Met die mars werd in 1965 door King en 30.000 volgers vreedzaam geprotesteerd voor opheffing van de beperkingen van stemrecht voor zwarte Amerikanen. Ik werd geraakt door diepte van wat hem bewoog maar ook door de evenwichtigheid waarmee hij probeerde te opereren. Ik destilleerde er voor mezelf 3 lessen uit die ik hier maar even doorgeef.


LES 1: Geen geweld is het krachtigste protest

King protesteerde en handelde vanuit een houding van radicale geweldsloosheid. Hij hield dat vol te midden van serieuze tegenkrachten, vooral van een deel van de jongeren. Zij vonden dat King te voorzichtig was in zijn aanpak, waardoor de veranderingen te langzaam gingen. King leerde in dit opzicht veel van zijn grote voorbeeld Mahatma Gandhi, die dit op zijn beurt weer leerde van Jezus. Zijn houding van radicale geweldloosheid was naar hun beider overtuiging het geheim van de vernieuwingen die Jezus in gang had gezet. Keer op keer spreekt King zijn dankbaarheid uit dat de protesten waartoe hij opriep zonder enig geweld verlopen.


We zien in de afgelopen tijd dat afzien van geweld echt een uitdaging is. Ook als het niet tot fysiek geweld komt, kan protest gemakkelijk omslaan in woorden of symbolische handelingen (het neerhalen van standbeelden) die een ondertoon van geweld hebben. Het is een kunst om écht geweldloos te protesteren, maar ik geloof dat het kan en dat het moet. Het vraagt om oefening en zelfbeheersing, maar vooral ook om een diep geloof in de kracht van geweldloosheid. Hoe groot die kracht is kunnen we van de genoemde voorgangers leren.


LES 2: Doe een beroep op je grondrechten

King beriep zich voortdurend op de Amerikaanse grondwet en de grondrechten. Hij kende de wet door en door en was steeds op zoek naar de geest van de wet. Hij herinnerde zijn landgenoten voortdurend aan die beslissende zin uit de Amerikaanse onafhankelijkheidsverklaring: ‘We hold these truths to be self-evident, that all men are created equal, that they are endowed by their Creator with certain unalienable Rights, that among these are Life, Liberty and the pursuit of Happiness.’


Dit beroep op de grondwet gaf het protest van King een duidelijk kader en een stevige bodem. Het hielp hem ook om de protesten binnen de kaders van de wet te houden en niet in wetteloosheid te vervallen.


Er zit iets heel sterks in Kings verworteling in de grondwet. Telkens als je hem hoort denk je: “Ja, vanzelf, hij heeft gelijk.” Het geheim zit hem in het woord ‘self-evident’: vanzelfsprekend. King maakt in zijn woorden en daden hoorbaar, zichtbaar en voelbaar hoe vanzelfsprekend de dingen waar hij voor strijdt zijn. Ze zijn geworteld in een door iedereen aanvaarde, maar blijkbaar niet door iedereen op dezelfde manier uitgelegde grondwet.


Ook in onze tijd hebben we in veel opzichten genoeg aan de grondwet en breed aanvaarde grondrechten. Alles wat we nodig hebben om op te komen tegen discriminatie en vóór gelijke rechten, tégen uitputting van de aarde en vóór een leefbare wereld voor iedereen, staat erin. Activisme is geen kwestie van wetteloosheid, maar vaak juist een kwestie van een betere toepassing van de wet.


LES 3: Een profetisch visioen

King was dominee en goed thuis in de boodschap van de Bijbelse profeten en van Jezus. Veel mensen beseffen vandaag niet meer dat zijn beroemde ‘I have a dream’-toespraak helemaal in die boodschap geworteld was. Dat betekent dus dat Kings woorden en daden gedragen werden door een oud en groot verhaal over liefde, rechtvaardigheid en gelijkheid van alle mensen in de ogen van God. King keek als het ware door de ogen van Jezus en de profeten naar zijn eigen tijd en dat maakt hem zelf ook tot profeet. Het was een verhaal dat inspireerde maar ook samenbond.


Wat is het profetische verhaal dat ons activisme draagt? Dat is voor velen niet meer vanzelfsprekend het verhaal van Jezus en de profeten. Maar wat is het dan wel? Dat is een spannende vraag vandaag de dag. In het postmodernisme zijn de grote verhalen verkruimeld tot miljoenen persoonlijke, al te persoonlijke, levensverhalen. Elke bubbel heeft nu zijn eigen verhaal en waarheid en al die bubbels zweven als zeepbellen, onverbonden, door de lucht. De boodschap van Jezus en de profeten is ook in onze tijd nog steeds in staat om voeding te geven aan een groot en verbindend verhaal. Alleszins de moeite waard die boodschap te leren kennen, zou ik zeggen.


Meedoen aan een nieuwe wereld

De droom van Jezus en de profeten die hem voorgingen ging over Gods nieuwe wereld. Een wereld waarin shalom regeert. Shalom is het Hebreeuwse woord voor vrede, diepe harmonie tussen God en mens, tussen mensen onderling en in de hele schepping. Die wereld kunnen wij niet maken, hij wordt ons geschonken. Maar we kunnen er wel in meedoen, er ons in laten meenemen. Dat is waar King van droomde in zijn protesten. Ik droom van een generatie jongeren die hetzelfde doet: meedoen aan die nieuwe wereld die komt.



Meer in Amsterdam

Wekelijkse update ontvangen?

Meld je aan voor onze nieuwsbrief en ontvang elke week de nieuwste berichten in je mailbox.

Vul een geldig email adres in.

Nee, dank je