Keep the Faith

Jouw online gids in onzekere tijden

Afbeelding bij Discipline vraagt om disciplines

Discipline vraagt om disciplines

Door: Bas van der Graaf

Bas van der Graaf is dominee en begeleidt tal van vernieuwingsprojecten binnen de Protestantse Kerk van Amsterdam.

We ruiken vrijheid en de straten lopen weer vol … Het komt nu aan op onze persoonlijke verantwoordelijkheid. Maar hoe?

Ik geloof dat hét thema voor de komende maanden ‘discipline’ is. We zien het allemaal gebeuren: op het moment dat de maatregelen enigszins worden afgebouwd, ruiken we met zijn allen weer de vrijheid en lopen straten en parken weer vol. Het is van meet af aan een kern geweest in de Nederlandse omgang met het coronavirus: er werden van bovenaf disciplinerende maatregelen genomen, maar vooral werd een beroep gedaan op de eigen verantwoordelijkheid, de creatieve invulling van de maatregelen en het gezonde verstand. Bij nader inzien bleek de grootste disciplinerende kracht toch uit te gaan van de duidelijke regels: we moeten thuiswerken, we sluiten horeca en culturele instellingen, we beperken de bewegingsvrijheid, we handhaven …. En we déden het, we gehoorzaamden aan de opgelegde discipline! Nu de regels minder strak worden komt het echter op onze persoonlijke verantwoordelijkheid aan. Maar hoe werkt dat?


De kloof tussen hoofd en hart

In de grote spirituele tradities wordt diep beseft dat een van binnenuit beoefende discipline niet zonder (geestelijke) disciplines kan. De reden hiervoor ligt bij wat we allemaal wel herkennen: de kloof tussen onze gedachten en onze wil, tussen ons hoofd en ons hart, tussen droom en daad. We weten van veel dingen wat het beste zou zijn, maar als het erop aankomt doen we het niet. Denk maar aan je nieuwjaarsvoornemens. De diepste redenen daarvoor blijven vaak nogal raadselachtig, maar feit is dat in ons de nodige weerstand tegen discipline zit. Heel vaak is de sprong van een gegrond voornemen naar de uitvoering simpelweg te groot. Om over het aanleren van een nieuwe gewoonte nog maar te zwijgen. Om die raadselachtige kloof te overbruggen zijn disciplines nodig.


Disciplines

Wat zijn disciplines? Disciplines zijn oefeningen die helpen om een bepaalde manier van leven tot een diepgewortelde gewoonte te maken. Samen vormen ze als het ware de pijlers onder de brug die de kloof tussen droom en daad overbrugt. Door jezelf met regelmaat te oefenen in verschillende onderdelen van een bepaalde uitdaging kom je in een proces van geleidelijke transformatie. Een behulpzame omschrijving is: ‘Een discipline is elke activiteit die we ondernemen om te bereiken wat met een directie inspanning niet lukt.’ Ik ben ervan overtuigd dat we de gevraagde discipline van de volgende fase zonder dat soort oefeningen niet vol kunnen houden! Ik geloof ook dat de in spirituele tradities ontwikkelde geestelijke disciplines ons daarbij enorm kunnen helpen. Daarom hier een mini-overzicht van de geestelijke disciplines zoals ik ze ken uit de christelijke traditie. Ze vallen uiteen in twee categorieën.


• Disciplines van onthouding

Allereerst zijn er de disciplines van onthouding. In de christelijke traditie zijn dat onder andere: alleen-zijn, stilte, vasten, soberheid, onthouding en opoffering. Tot al deze disciplines waren we de afgelopen tijd ‘veroordeeld’. We deden ze, noodgedwongen. In de komende tijd zal het erop aankomen dat we ze van harte gaan doen. Dat we met overtuiging blijven afzien van dingen, omdat het goede is om te doen. Dat we dit niet knarsetandend, maar welwillend en misschien zelfs met vreugde doen. Niet omdat het ons opgelegd wordt, maar omdat we er innerlijk voor gemotiveerd zijn. Om zo onze naasten lief te hebben als onszelf (en misschien wel ruimte vinden om iets van God te ervaren).


• Disciplines van commitment en engagement

Vervolgens zijn er de disciplines van commitment of engagement. In de christelijke traditie zijn dat onder andere: studie, dienstbaarheid, gebed, gemeenschap, biecht en onderwerping aan het gezag. Ook verschillende van deze disciplines zijn we de afgelopen tijd onder de druk van de omstandigheden gaan beoefenen. Er is een enorme geest van dienstbaarheid en hulpvaardigheid losgekomen. Ondanks de fysieke afstand oefenden we ons in allerlei vormen van verbondenheid en gemeenschap. En tot onze eigen verbazing bleken we als Nederlanders bereid het gezag van de regering te aanvaarden en de maatregelen op te volgen. Houden we dit vol, de komende tijd, als de druk wat van de ketel gaat? Blijven we ons dan vanuit een intrinsieke motivatie wijden aan het beoefenen van deze disciplines? Omdat dit het goede is om te doen en tot goed leven met elkaar leidt?


Met welke disciplines begin jij?

Zonder disciplines van onthouding en engagement zullen we in de komende tijd de nodige discipline niet kunnen opbrengen. Er is nog veel meer over te zeggen – dat doe ik hierna hopelijk wat uitgebreider. Voor nu is de vraag: met welke disciplines begin jij te oefenen? Niet tandenknarsend, maar vanuit de overtuiging van je hart!



Meer in Amsterdam

Wekelijkse update ontvangen?

Meld je aan voor onze nieuwsbrief en ontvang elke week de nieuwste berichten in je mailbox.

Vul een geldig email adres in.

Nee, dank je