Keep the Faith

Jouw online gids in onzekere tijden

Afbeelding bij Cultuurschok of reden om te veranderen?

Cultuurschok of reden om te veranderen?

Bron: Mirjam Nieboer

Foto: Georg Arthur

In welke fase van de crisis bevinden we ons? Mirjam Nieboer vraagt het zich af, aan de hand van antropologe Jitse Kramer.

Eerst is er het begin, dan de honeymoonfase, waarna de veranderfase intreedt. Dan gaan we ons afvragen: wat voor goeds willen we meenemen uit deze crisis en wat laten we achter ons?

Corona-cultuurshock: crisis of transformatie?

Het is maandag 9.00 uur en we gaan de zoveelste week van thuiswerken in. Ik ben het flink zat allemaal. Ik wil dat alles weer normaal wordt. Tegelijkertijd mag ik van mezelf niet zo ontevreden zijn. Ik heb het zo goed! Anderen zijn ziek, hebben iemand verloren, zijn opgesloten en eenzaam, moeten voor hun bestaan vechten. Ik voel me een prinses op de erwt. Daarmee kan ik mijn onlustgevoelens en ongeduld temperen, maar de angst die regelmatig toeslaat niet. Ik merk dat ik op zoek ben naar houvast. Naar mensen die de situatie duiden en een route uit dit onbekende gebied zien. Een route die ik zie zitten. Zo iemand is antropologe Jitske Kramer. In haar artikel met bovenstaande titel legt ze uit dat we ons in een cultuurshock bevinden. Zo’n shock verloopt, constateert zij, in vier fases. Die zijn voor iedereen weer anders, maar er zit dus wel een patroon in. In haar artikel, dat ik hieronder samenvat, beschrijft ze het verloop en geeft ze tips hoe we de komende tijd het beste door kunnen komen. Veel belangrijker nog vindt ze de vraag waar we naar toe willen. Want dit is volgens haar het moment om van koers te veranderen: persoonlijk, als samenleving en misschien wel wereldwijd.


De beginfase: is dit fake news?

In de eerste fase van een cultuurshock kun je erg twijfelen of je niet te overdreven of juist te laks reageert op de verandering, schrijft Kramer. En inderdaad, hebben we ons begin maart niet allemaal afgevraagd of de overheidsmaatregelen niet wat overdreven waren? Het zou toch zo’n vaart niet lopen? Dat werd in de weken daarop helemaal anders. De ziektecijfers stegen angstaanjagend. We moesten afstand houden, thuisblijven. De scholen en veel voorzieningen gingen dicht. Op Instagram kwamen onwerkelijke foto’s langs van lege straten en pleinen. De crisis werd menens en er was geen ontkomen aan.


De honeymoonfase: go with the flow

Toen het eerste stof was neergedaald, belandden we – of in ieder geval velen van ons – in de honeymoonfase, stelt Kramer. In die fase ga je de positieve kanten van de situatie zien. Want ach, het thuiswerken is toch eigenlijk best lekker, geen files meer, de sociale druk is weggevallen, je hebt weer eens tijd om een boek te lezen en hutten te bouwen met de kinderen. “In deze fase kun je een diep geluk ervaren”, zegt Kramer. Maar er is ook een keerzijde: velen kregen de kans niet om met hun hoofd in de wolken te gaan lopen omdat ze hard door het virus werden geraakt. En dan erger je je alleen maar aan de ‘kortzichtige positivo’s’. Het liet de emoties in menig praatprogramma hoog oplopen.


De veranderfase: tijd maken voor goede gesprekken

Na verloop van tijd ging zelfs bij de verstokte optimisten de roze bril af. De veranderingen leveren ongemak op of gaan vervelen. Het verlangen naar vrijheid, naar het einde van de crisis, wordt steeds groter. De veranderfase. Deze fase verloopt in golven, legt Kramer uit. Ze heeft het zelfs over een ‘tweede cultuurshock’. De ene keer ervaar je verdriet en frustratie over je eigen situatie of die van mensen om je heen. Je wordt overstelpt door onmacht als je de wereldwijde omvang van de crisis tot je laat doordringen. Dan weer berust je in de situatie, omdat je er toch niet veel aan kunt doen. Je keert naar binnen, gaat je dingen afvragen over jezelf, over hoe je leeft en wilt leven. Maak in deze fase ruimte voor goede gesprekken, adviseert Kramer, met de ander én met jezelf. Ongemak zet je aan het denken en leidt tot nieuwe (zelf)kennis en misschien – hopelijk – ook tot nieuwe keuzes.


De terugkeerfase: moed voor verandering

Ooit gaan we weer ‘back to normal’, verwacht Kramer. Dat is de terugkeerfase. We zullen dan van binnenuit maar zeker ook van buitenaf veel druk ervaren om zo snel mogelijk het oude leven weer op te pakken, denkt ze. Het vergt dan moed om daar niet aan toe te geven en ze hoopt van harte dat we die moed straks kunnen opbrengen. “Ik hoop dat we dapper genoeg zijn de positieve veranderingen die de veranderfase ons ongetwijfeld heeft opgeleverd, vast te houden en door te voeren. Want het oude normaal was in veel opzichten helemaal niet zo ideaal.” Wat nemen we mee uit deze crisis en wat laten we definitief achter ons? Misschien moeten we het daar, geïnspireerd door het artikel en de webinars van Jitske Kramer, de komende tijd over gaan hebben?


Jitske Kramer is corporate antropoloog en reist de wereld over om te leren van traditionele healers, leiders, verrassende innovators en willekeurige voorbijgangers. In deze tijdens van corona reist zij vooral virtueel en struint zij dagelijks het internet af opzoek naar verhalen en patronen. Zie voor meer info: www.humandimensions.nl.

Lees verder


Meer in Amsterdam

Wekelijkse update ontvangen?

Meld je aan voor onze nieuwsbrief en ontvang elke week de nieuwste berichten in je mailbox.

Vul een geldig email adres in.

Nee, dank je