Folder: evolutie of schepping - wat geloof jij? (04)

december 1st, 2008

Inhoudelijke bespreking kopje 1 - ‘Onze gedachten bepalen wat we zien’

In dit eerste stukje tekst proberen de samenstellers van de folder duidelijk te maken dat er verschillende manieren zijn om naar feiten te kijken. We dragen verschillende brillen, als het ware. Binnen de kaders van de folder ’schepping of evolutie’ levert dit het volgende plaatje op:

Dit plaatje en de achterliggende gedachte zal ik in deze bijdrage nader analyseren.

door: Simon

Op het plaatje zien we een toeschouwer die door een ’scheppingsbril’ kijkt naar de Zeearend en hij ziet dit als creatie van een God die middels een kruis verbonden is met het hart van de toeschouwer. Een andere toeschouwer kijkt met de ‘evolutiebril’ naar de Zeearend en komt niet verder dan een donkere wolk met vraagtekens en een verduisterd hart. De vraag die bij het plaatje wordt gesteld is: ‘Willen we naar de natuur en de mens kijken als een schepping die door een machtige God gemaakt is, of willen we dat niet?’.

Het plaatje is bedoeld als een visualisatie van een bijbeltekst uit de brief van Paulus aan de Romeinen, hoofdstuk 1 vers 19 t/m 23 (NBV vertaling):

“Want wat een mens over God kan weten is hun bekend omdat God het aan hen kenbaar heeft gemaakt. Zijn onzichtbare eigenschappen zijn vanaf de schepping van de wereld zichtbaar in zijn werken, zijn eeuwige kracht en goddelijkheid zijn voor het verstand waarneembaar. Er is niets waardoor zij te verontschuldigen zijn, want hoewel ze God kennen, hebben ze hem niet de eer en de dank gebracht die hem toekomen. Hun overpeinzingen zijn volkomen zinloos en hun onverstandig hart is verduisterd. Terwijl ze beweren wijs te zijn, zijn ze dwaas en hebben ze de majesteit van de onvergankelijke God ingewisseld voor beelden van vergankelijke mensen, vogels, lopende en kruipende dieren.”

Door het verduisterde hart uit Romeinen 1 te koppelen aan evolutie, hopen de samenstellers van de folder duidelijk te maken dat de ‘evolutiebril’ een moderne variant is van menselijke dwaasheid die God niet erkent. Maar wat we hier zien is niets minder dan het misbruiken van een bijbeltekst om een eigen visie te propageren.

Een verduisterd hart is volgens Paulus een hart waarin overpeinzingen volkomen zinloos zijn, omdat het de majesteit van de onvergankelijke God heeft ingewisseld voor beelden van vergankelijke mensen, vogels, lopende en kruipende dieren. Het gaat Paulus er hier blijkbaar om, dat de mensen God en de natuur niet meer de plek toekennen die ze van oorsprong hebben. De mens heeft gebroken met God en heeft de ontstane leegte gevuld met afgoden en afgodendienst. Het gebruik van deze tekst om evolutie te verduisteren en af te serveren is dan ook ongepast en onjuist. Ik zal proberen om dat aan de hand van een vergelijkbaar voorbeeld uit te leggen.

Toen de mens nog niet beschikte over telescopen, microscopen, satellieten en andere wonderen van de techniek, was de kennis van de natuur gebaseerd op overlevering en waarnemingen die met het blote oog gedaan konden worden. In de Bijbel vinden we interessante aanwijzingen over de visie op de kosmos die men vroeger had. Zo kan het zijn dat men destijds de wereld zag als een soort stolp: de aarde is een platte schijf, die is gefundeerd op een wereld onder de aarde (de onderwereld). Boven de aarde is een uitspansel te vinden (een deksel), waarlangs de hemellichamen zich volgens vaste patronen bewegen. Boven dit uitspansel bevindt zich de hemel, waarin God zijn woning heeft. Deze visie op de kosmos is tot ver in de middeleeuwen terug te vinden in de literatuur, maar inmiddels is de kosmologie behoorlijk bijgesteld. Ik ga ervan uit dat de lezer hiervan op de hoogte is.

Onze kosmologie is dus niet meer Bijbels in die zin dat wij nu een ander wereldbeeld hebben dan de auteurs van de bijbelboeken. Maar is het nu zo dat de samenstellers van de folder deze ‘nieuwe’ kosmologie zien als het resultaat van een verduisterd hart? Welnee, ze weten wel beter. De huidige kosmologie is gebaseerd op waarnemingen die voorheen niet mogelijk waren en daarom nemen we het de bijbelschrijvers niet kwalijk dat ze dit niet opnamen in hun visie op de natuur. Wat theologen zo interessant vinden aan de Bijbel, is dat de bijbelschrijvers vroeger al wel beleden dat de lichten aan het uitspansel geen goden waren, maar gewoon lichten en dat dieren geschapen wezens zijn en geen verering waardig. God is de schepper en al het zichtbare is geschapen. Dit belangrijke onderscheid heeft er onder andere toe geleid dat de westerse mens is begonnen met onbevangen onderzoek naar de natuur en de processen die zich daarin voltrekken. Onderzoek naar de aard van de natuur is immers geen onderzoek naar God. En het vereren van God is geen belemmering om de natuur te onderzoeken. Evolutie is niets meer en niets minder dan levensbeschouwelijk neutrale theorievorming vanuit een breed scala aan biologische en paleontologische waarnemingen die nog niet mogelijk waren in de tijd van de Bijbel. Een christen kan wat dat betreft even onbevangen kennis nemen van de theorie van evolutie als van de architectuur van ons zonnestelsel.

In het licht van de evidentie mogen uiteraard kritische vragen worden gesteld over de evolutietheorie en haar reikwijdte (dat is zelfs een kerntaak van de wetenschap), maar als mensen evolutie afdoen als het resultaat van een verduisterde kijk op de wereld, dan neem ik daar als christen afstand van. Ik schaar mij onder de mensen die weliswaar niet zelf in staat zijn om de evolutietheorie te toetsen, maar die wel respect hebben voor de progressie die de natuurwetenschappen hebben gemaakt om onze wereld beter te begrijpen.

Daar voeg ik nog aan toe, dat er ook daadwerkelijk veel christelijke wetenschappers zijn die onbevangen werken met de evolutietheorie. Blijkbaar is het mogelijk om de beide brillen van evolutie en schepping tegelijkertijd op te hebben. Door evolutie af te wijzen als een overpeinzing van een verduisterd hart, veroordelen ze medechristenen die op een integere manier met deze materie om willen gaan. Dit vind ik uiterst kwalijk en alleen al om die reden zou ik de samenstellers van de folder willen vragen de tekst onder het eerste kopje weg te laten, of significant te wijzigen.

Samen met de slecht gekozen titel van de folder, vind ik deze eerste tekst een totaal verkeerde benadering van vraagstukken rondom schepping en evolutie.

Entry Filed under: Folder 'evolutie of schepping' 2009