Folder: evolutie of schepping - wat geloof jij? (02)
november 16th, 2008
Deel II - inleiding op de folder
In deze bijdrage zal ik schetsen waarom ik denk dat de auteurs op onterechte wijze evolutie en schepping tegen elkaar uitspelen in hun titelkeuze.
Omdat in de folder helaas wordt nagelaten om de beide termen goed te definieren, zal ik dat eerst moeten doen.
Deze bijdrage is te lezen als een inleiding op de inhoudelijke bespreking van de folder, waar ik binnenkort een start mee zal maken.
door: Simon
Zoals in deel I (de aankondiging van de folder) genoemd, is de vermeende tegenstelling tussen schepping en evolutie afhankelijk van de betekenis van beide termen. Als ik de folder lees, kom ik echter geen scherpe definities van beide termen tegen.
De eerste keer dat evolutie wordt genoemd is onder kopje 3 ‘soorten wetenschap’: “De evolutietheorie geeft een verklaring voor iets dat miljoenen jaren geleden gebeurd zou zijn.” Deze opmerking is te vaag om als definitie te gelden. Bovendien klopt de opmerking ook niet, maar daar kom ik op terug als ik de inhoud van de folder per kopje bespreek.
De tweede maal dat evolutie in de tekst voorkomt is onder kopje 4 ‘wat gaat vanzelf?’: “Volgens de evolutieleer is de mens in het verleden geleidelijk ontwikkeld”. De woorden ‘evolutieleer’ en ‘evolutietheorie’ worden dus gebruikt, maar niet het woord ‘evolutie’ zelf! Evolutie is natuurlijk datgene waarover die leer, of die theorie ons iets wil vertellen. Helaas wordt nergens in de folder een heldere samenvatting gegeven van de evolutieleer of van de evolutietheorie. Ik vermeld hier gangbare definities van de beide termen:
Evolutieleer: leer van de stapsgewijze ontwikkeling van het leven in al zijn verscheidenheid.
Evolutietheorie: de wetenschappelijke verklaring voor de natuurlijke ontwikkeling van de huidige vormenrijkdom van het leven op aarde.
Evolutie is dan niet de leer over, of de wetenschappelijke verklaring van, maar de natuurlijke ontwikkeling van de huidige vormenrijkdom van het leven op aarde zelf. Deze definitie zal ik in het vervolg van mijn besprekingen gebruiken om de inhoud van de folder te analyseren en daarom nog maar even voor de duidelijkheid:
-
EVOLUTIE IS DE NATUURLIJKE ONTWIKKELING VAN DE HUIDIGE VORMENRIJKDOM VAN HET LEVEN OP AARDE
Het woord ‘schepping‘ wordt ook niet gedefinieerd. De eerste maal dat we het woord in de tekst tegenkomen is onder kopje 1 ‘onze gedachten bepalen wat we zien’: “Willen we naar de natuur en de mens kijken als een schepping die door een machtige God gemaakt is, of willen we dat niet?”
Blijkbaar hangt het woord ‘schepping’ samen met het bestaan van God. Dit is belangrijk, want het spreken over een schepping is daarmee een religieuze aangelegenheid. Ik moet dan ook op zoek naar een religieuze betekenis van het woord schepping. Die zou als volgt kunnen zijn: “de goddelijke daad waardoor het heelal en het leven op aarde tot stand is gekomen”. Ik denk dat deze zin het woord schepping goed typeert en ook recht doet aan de bedoelingen van de samenstellers van de folder. Daarom zal ik deze definitie gebruiken in het vervolg van de bespreking van de folder en geef ik hem hier voor alle duidelijkheid nog eens weer:
-
SCHEPPING IS DE GODDELIJKE DAAD WAARDOOR HET HEELAL EN HET LEVEN OP AARDE TOT STAND IS GEKOMEN
Zo op het eerste gezicht kan ik me voorstellen dat er lezers zijn die zeggen: ‘zie je wel: schepping en evolutie zijn elkaars tegenovergestelde!’ Dit is echter niet juist en ik zal kort proberen te schetsen waarom niet, aan de hand van een aantal citaten van bekende en minder bekende mensen (bronvermeldingen op verzoek beschikbaar).
-
“Wie christelijk geloof heeft, die gelooft dat God de Schepper is van alle dingen. Maar dat geloof specificeert niet hóé, op welke wijze en met welke middelen God zijn scheppende werk heeft verricht.”
René van Woudenberg
-
“Had het God beliefd niet zelf de soorten te scheppen, maar soort uit soort te doen opkomen, (…) de Schepping zou er even wonderbaar om zijn.”
Abraham Kuyper
-
“Komt de evolutieleer in botsing met godsdienstig geloof? Dat doet hij niet. Alleen wanneer men symbolen iets wil laten betekenen waarvoor ze niet bedoeld zijn, kunnen er denkbeeldige, onoplosbare conflicten ontstaan.”
Francis Collins
-
“Met deze feiten in gedachten heb ik de uitspraken in het boek Genesis naar mijn beste vermogen op verschillende manieren uitgewerkt en gepresenteerd; en door woorden te interpreteren die duister geschreven zijn om ons denken te stimuleren, heb ik niet overhaast aan de ene kant een standpunt ingenomen tegen een daarmee wedijverende interpretatie die misschien beter zou zijn.”
Augustinus
Waarom deze citaten? Powerplay? Zo heb ik het niet bedoeld. Ik zie juist in het laatste citaat van de kerkvader Augustinus een belangrijke aanwijzing om een einde te maken aan powerplay van wie dan ook. Het is niet aan ons om een definitief woord te spreken over de vraag of schepping en evolutie elkaar uitsluiten. Er is juist behoefte aan een voortdurende dialoog tussen geloof en wetenschap die de mens al sinds het begin boeit en die nog niet haar einde kent zolang ons kennen onvolkomen is.
De samenstellers van de folder doen echter wel aan powerplay, doordat ze middels de titel ’schepping of evolutie - wat geloof jij?‘ beweren dat schepping en evolutie elkaar uitsluiten en dat de mens dus een keuze moet maken tussen die twee. Ik vind dat bijzonder jammer en zou willen dat de samenstellers de titel heroverwegen. Het kan nog, want de uitgifte is begin 2009; we wachten het af…
Ondertussen zal ik de komende tijd in een aantal bijdragen de folder inhoudelijk bespreken.
Dit doe ik per kopje, zodat de bijdragen overzichtelijk blijven qua omvang. In die bijdragen zal ik proberen verder door te dringen in de bedoelingen van de samenstellers. Ik zal de inhoud weergeven en mijn commentaar daarop geven, geholpen door mensen die hierover al veel hebben geschreven in het verleden.
Entry Filed under: Folder 'evolutie of schepping' 2009
18 Comments
1. gert korthof | november 17th, 2008 at 3:03 pm
Simon, heb je de samenstellers van de folder een getipt over jouw serie blogs over de folder? en hen uitgenodigd te reageren?
2. Simon | november 17th, 2008 at 10:15 pm
gert korthof, dat is wel mijn intentie, maar ik heb nog geen contactgegevens van de samenstellers kunnen ontdekken. Ik houd mij aanbevolen.
3. Jona | november 18th, 2008 at 10:21 am
Een lovenswaardige actie, Simon!
4. Simon | november 18th, 2008 at 12:39 pm
Bedankt Jona!
Ik heb gezien dat er vanuit de christelijke hoek meer kritiek is op de folder. In het Nederlands Dagblad staat een ingezonden stuk van Marnix Medema, waarin hij grote vraagtekens plaatst bij de inhoud en opzet van de folder.
5. Jona | november 18th, 2008 at 1:09 pm
Goed stuk. Hopelijk komt er van alle deugdelijke christelijke wetenschappers een serieuze tegenwind, dat kan de schade nog enigszins wat inperken.
(nogal off-topic, maar jammer dat M. Medema theologie is gaan studeren, al denk ik dat hij ook daar een flinke aanwinst is. Ik las het nu pas voor het eerst.)
6. gert korthof | november 20th, 2008 at 9:43 pm
hier staat een ingezonden brief van een coordinator Kees van Helden van de folder:
http://www.nd.nl/artikelen/2008/november/20/scheppingsbrochure-is-bijbels-consequent
7. rolie barth | november 24th, 2008 at 10:46 am
In grote lijnen ben ik het eens met jouw stukjes. Zie ook mijn bijdragen in Ref. Dagblad en Ned. Dagblad. De gedachte dat het universum heel oud is, is voor veel orthodxe christenen vaak een moeilijk punt. De creationistische theorieën om prachtige waarnemingen anders te duiden zijn echter niet meer dan speculatieve constructies.
Overigens, de evolutie theorie aanvaarden betekent voor mij niet dat dus het leven en de mens een pure toevalstreffer is. M.i. beperken de eigenschappen van fundamentele bouwstenen steeds wat er op een hoger niveau van organisatie mogelijk is. Zoals de chemische eigenschappen van de elementen voortvloeien uit die van de fundamentele deeltjes. Wat overigens niet wil zeggen dat ze daartoe te reduceren zijn.
Het darwinistische mechanisms van mutatie-selectie is volgens mij meer een ‘zoekroutine’ naar de potentiele mogelijkheden van de samenstellende bouwstenen (uiteindelijk: de fundamentele deeltjes) dan ‘creatieve’ factor.
8. Simon | november 24th, 2008 at 11:50 am
Rolie Barth, bedankt voor deze reactie!
De vraag welke rol toeval speelt is m.i. de moeilijkste vraag in het creatiedebat. Op filosofisch niveau vind ik de bijdragen van Van Woudenberg hierover zeer nuttig, maar in de natuurwetenschappen blijft het een lastig verhaal voor mij.
Ik zag gisteren nog een documentaire over ‘Life in the Undergrowth’ met David Attenborough, waarin de evolutietheorie een prominente rol speelde. In deze aflevering kwam o.a. het paringsgedrag van de Luipaard Naaktslak uitgebreid in beeld. De bizarre schoonheid en nodeloze complexiteit van het schouwspel doen elk gesprek over toeval verstommen. Ik ben van mening dat leken als ik meer moeten zoeken naar die gedeelde verwondering over de werking van de natuur, dan naar een goed begrip van evolutie en haar processen.
Vanuit die instelling accepteer ik volledig dat men binnen de natuurwetenschappen werkt met het neo-Darwiniaanse paradigma van ongestuurde evolutie. Tegelijk ben ik blij dat hoog opgeleide mensen zoals u meedoen aan het creatiedebat en genuanceerde en goed onderbouwde posities innemen tussen creationisten enerzijds en atheïstische darwinisten anderzijds.
9. Martin | november 30th, 2008 at 3:28 pm
Rolie Barth zegt “Zoals de chemische eigenschappen van de elementen voortvloeien uit die van de fundamentele deeltjes. Wat overigens niet wil zeggen dat ze daartoe te reduceren zijn”.
Dat snap ik niet. Het idee is toch wel, dat de chemische eigenschappen van de elementen uit hun elektronenstructuur volgt, en die elektronenstruktuur volgt weer uit de elektron-kern en elektron-elektron interacties, en de atoomkern volgt weer uit de sterke wisselwerking tussen protonen en neutronen, etc.
Dus de chemische eigenschappen van de elementen vormen bij uitstek een voorbeeld van reductie van “macro” eigenschappen tot op elementaire deeltjes.
10. Deen | december 1st, 2008 at 12:00 am
Martin: ja en nee. Ik weet niet of Rolie dat bedoelde, maar als men het over ‘reductie’ heeft, bedoelt men meestal dat een complex systeem te begrijpen is door het te beschouwen als een simpele optelsom van eenvoudige systemen. Helaas volgen de eigenschappen van elementen niet slechts uit de eigenschappen van de elementaire deeltjes, maar vooral ook uit de vele interacties tussen die deeltjes. Daardoor is dit geen geval van een simpele optelsom meer. Als je ‘reductie’ wat breder opvat heb je natuurlijk wel gelijk. Als je de eigenschappen van de elementaire deeltjes begrijpt en de interacties, dan kun je ook de eigenschappen van de elementen begrijpen.
11. Martin | december 1st, 2008 at 9:39 am
Deen: ja natuurlijk zijn er interacties - zonder interacties gebeurt er niets. Tot nu toe begrijp ik “reductie” als: de chemische eigenschappen van een atoom of molecuul volgen uit de interacties tussen de kernen en electronen, en dat is ook zo. Als met “reductie” bedoeld wordt: optelsom zonder interacties, dan is het een zinloos begrip. Een systeem is niet complex als het een interactleloze juxtapositie is van onafhankelijke subsystemen.
Ik zie op Google dat Rolie Barth predikant is (ik ben niet thuis in kerkelijke kringen), wat waarschijnlijk betekent dat hij niet zo bekend is met quantumchemie. Dat verklaart vermoedelijk die toch ietwat vreemde bewering.
12. Martin | december 1st, 2008 at 9:44 am
Kleine correctie: ik zie dat Rolie Barth 30 jaar in de kernfusie gewerkt heeft alvorens predikant te worden, dus hij weet meer van atomen en moleculen dan hij doet voorkomen
Dan is het mij helemaal een raadsel wat hij bedoelt …
13. Martin | december 1st, 2008 at 11:52 am
Laatste toevoeging:
http://www.refdag.nl/artikel/1374176/Scheppingsfolder+veel+te+zwartwit.html
Door Barth: “Alles wat we in de natuur kennen bestaat uit die deeltjes! Wat een mogelijkheden liggen er dan niet besloten in die deeltjes. Wat een potentialiteit! Wat een organiserend vermogen! Deze feiten vormen een prachtig aanknopingspunt om in gesprek te gaan over het thema schepping, want waar komt die onvoorstelbare potentialiteit vandaan?”
Ik weet niet of ik begrijp wat Barth hier bedoelt met “potentialiteit” De chemische binding volgt toch wel uit de elementaire EM interactie, en er zijn veel chemische reakties die spontaan verlopen.
Mijn eerste antwoord op de vraag “waar komt die potentialiteit vandaan” zou zijn: uit de electromagnetische interactie.
14. Simon | december 1st, 2008 at 1:40 pm
Martin, zoals C.S. Lewis al schreef:
“to see through all things, is the same as not to see”
Het is knap als je een fenomeen tot op een steeds dieper (of: lager) niveau kunt verklaren vanuit wetenschappelijk verworven kennis, maar waar stopt de regressie? Het lijkt mij dat ‘potentie’ een onmiskenbare eigenschap van onze werkelijkheid is. Denk ook aan je eigen bestaan: er is een zekere potentie, maar niet alle potentie manifesteert zich.
Het leven is de manifestatie van een zekere potentie en Barth noemt de evolutie een zoekroutine naar die potentie. Zou je dat willen ontkennen?
(Op quantumchemie en electromagnetisme ga ik niet in - veel te ingewikkeld!)
15. Martin | december 1st, 2008 at 2:42 pm
Simon, de wetenschap gaat juist van onder naar boven: waterstof atoom, helium atoom, klein molecuul, groter molecuul, ….
In de quantumchemie wordt het steeds beter mogelijk, om organische en inorganische moleculen te berekenen: dissociatie energie, bond length, etc.
Je laatste zin geeft een beetje het probleem aan: je kunt quantumchemie en electromagnetisme wel ingewikkeld vinden, maar dat is wel wat de wetenschap te bieden heeft als we het over de moleculen van het leven hebben. Bij b.v. een magneet is het duidelijk dat alle eigenschappen het gevolg zijn van miscroscopische interacties, ook al is het niet altijd zo eenvoudig of zelfs mogelijk om dat allemaal uit te rekenen. Met moleculen is het eender.
Een citaat van de beroemde fysicus Dirac: “The fundamental laws necessary for the mathematical treatment of a large part of physics and the whole of chemistry are thus completely known, and the difficulty lies only in the fact that these laws lead to equations that are too complex to be solved”.
Heeft Barth het over “equations that are too complex to be solved”, of over iets anders?
Dat citaat van Lewis begrijp ik niet. Je hebt verschillende levels waarop je iets beschijven kunt.
16. Simon | december 1st, 2008 at 3:16 pm
Martin, ik weet natuurlijk niet wat Barth bedoeld.
Wat je opmerking over mijn laatste zin betreft: volgens mij maakt het niet echt uit tot op welk niveau ik de vergelijkingen nog begrijp. Zoals je zelf aangaf middels het citaat van Dirac zijn niet alle vergelijkingen oplosbaar. Wat betekent dit anders dan dat er een potentiaal van mogelijke oplossingen is, waarvan een enkeling manifest wordt? Dat lijkt mij een realistisch beeld van de werkelijkheid. Stuart Kauffman noemt dit de creatieve vrijheid van de natuur. Uiteraard zijn er constraints, maar vrijheid bestaat alleen daar waar de juiste grenzen zijn gesteld - anders is er slechts chaos.
17. Martin | december 1st, 2008 at 4:16 pm
Simon, je zegt “Zoals je zelf aangaf middels het citaat van Dirac zijn niet alle vergelijkingen oplosbaar”.
Er zijn twee verschillende vragen: bestaat er een oplossing, en zo ja, kunnen we die vinden - zie elk boek over differentiaal vergelijkingen. Dirac bedoelde oplossingen die wel bestaan, maar die we niet zo gemakkelijk kunnen vinden. Tegenwoordig zijn computers veel sterker dan 50 jaar geleden, en zijn numerieke methoden zeer geavanceerd. Ieder biomolecuul is in principe computable. Daarmee is nog niet de vraag beantwoord, waar dat biomolecuul vandaan komt, natuurlijk.
Het feit dat genoemde oplossingen bestaan blijkt uit de stabiele electronconfiguratie van de atomen, b.v. van de koolstofatomen in biomoleculen.
Ik probeer de vraag over het verschil - if any - tussen incomputability en “ontologische quantumsprong” helder te krijgen. Dan moet je wel kunnen inschatten, wat er met computation mogelijk is. Zolang dat niet gedaan wordt, praten Barth en de wetenschap langs elkaar heen.
Maar goed, hier kunnen we het bij laten. Misschien wil Barth er zelf nog iets over zeggen?
18. Gerdien de Jong | december 10th, 2008 at 10:29 am
Rolie Barth:
we zouden al heel wat verder zijn als de tijdschaal en de gemeenschappelijke afstamming zonder problemen door ‘de rechterkant van de gereformeerde gezindte’ aanvaard zou worden. Dan hield het gezeur grotendeels op.
Natuurlijk is het darwinistische mechanisms van erfelijkheid-variatie-selectie een ‘zoekroutine’ : alleen zijn er binnen de wetenschap geen vooropgezette doelen aan te geven waarnaar gezocht zou worden, en daarmee heet evolutie ‘toevallig’ (contingent in dit geval) en ziet het er creatief uit. Of er ‘op een hoger nieveau’ doelen zijn, is een zaak van geloof, en niet van wetenschap.