Ontwerp in de natuur bewijs van God?

februari 26th, 2008

door: Simon

Dolf Schwarz schreef op persoonlijke titel een essay over God en wetenschap dat is geplaatst in het Nederlands Dagblad van 22 februari 2008. De stelling van Schwarz is: natuurwetenschap bewijst dat God bestaat. In deze post ga ik in op de onderbouwing van deze stelling.

Dr. ir. A.F. Schwarz (oud-Universitair Hoofd­docent van de Technische Universiteit Delft) stelt dat er twee theorieën zijn die het ontstaan van het heelal en het leven wetenschappelijk benaderen: evolutie en doelgericht ontwerp. In zijn essay probeert hij aan te tonen dat evolutie niet voldoet als wetenschappelijke theorie en dat doelgericht ontwerp (dat ik vertaal met Intelligent Design) de meest voor de hand liggende verklaring is.

Ik vind de argumentatie in het essay niet voldoende om deze stelling te verdedigen en zal uitleggen waarom. Ik geef steeds tussen aanhalingstekens een gedeelte van zijn essay weer en geef dan kort een reactie op dat gedeelte. Tenslotte trek ik enkele conclusies over het essay van Schwarz.

“Over het ontstaan van het heelal (inclusief de levende natuur) zijn twee verklaringen waarbij de natuurwetenschap een wezenlijke rol speelt, voorgesteld: door toevalsprocessen (volgens de evolutietheorie van Darwin) en door doelgericht ontwerp (een plan voor het realiseren van levende of niet-levende objecten met een bepaalde bedoeling).”

Volgens Schwarz zijn de evolutietheorie en Intelligent Design (ID) dus beide voorgestelde verklaringen voor het ontstaan van het heelal (inclusief de levende natuur). Dit is pertinent onwaar. De evolutietheorie van Darwin gaat over de oorsprong van de diverse soorten levende organismen en beperkt zich daarmee tot het vakgebied van de biologie.

Intelligent Design is een reactie op de evolutietheorie. ID is geen voorgestelde verklaring voor het ontstaan van het heelal en de levende natuur waarin de natuurwetenschap een wezenlijke rol speelt. ID is een poging om op een natuurwetenschappelijke manier het geloof in een schepper te verdedigen en te propageren. Als dhr. Schwarz het actuele wetenschappelijke debat zou volgen, dan zou hij geweten hebben dat ID heeft gefaald als wetenschappelijke verklaring. Zo heeft Philip Johnson (auteur van het boek ‘Darwin on Trial’, 1991 en voorvechter van Intelligent Design) al eens in een interview gezegd: “I also don’t think that there is really a theory of intelligent design at the present time to propose as a comparable alternative to the Darwinian theory” [bron].

“Om te beoordelen of een gegeven stelling waar is, moet voldaan worden aan de methode van Popper: alle beweringen in een betoog moeten te allen tijde door wetenschappelijk onderzoek verifieerbaar zijn en mogen niet door falsificatie weerlegd kunnen worden.”

Deze stelling is een wat kromme weergave van de bedoeling van wetenschapsfilosoof Karl Popper. Popper stelde dat vooruitgang in de kennisverwerving wordt geboekt door (natuur)wetenschappelijk onderzoek, omdat falsificatie in de wetenschap een centrale rol speelt. Volgens Popper kunnen alleen falsifieerbare uitspraken leiden tot kennisvermeerdering. Een niet-falsifieerbare uitspraak heeft daarom geen waarde in het wetenschappelijke discours.

“In de evolutietheorie wordt de wetenschap gebruikt als gereedschap voor onderzoek: hoe zit een bestaand object in elkaar, niet waarom en hoe het ontstaan is.”

Deze zin is wat mij betreft het dieptepunt van het essay omdat het blijk geeft van onbegrip betreffende het onderwerp dat behandeld wordt. De wetenschap is geen gereedschap maar een verzameling van methoden om tot vermeerdering van kennis te komen. De evolutietheorie is een biologische theorie die het ontstaan van soorten organismen en de waargenomen diversiteit daarin verklaart en voorspelt. De evolutietheorie doet falsifieerbare uitspraken over biologische waarnemingen en de geschiedenis van het leven op aarde - en met enig succes. De evolutietheorie doet geen uitspraken over hoe een bestaand object in elkaar zit, maar juist over hoe het ontstaan is! Deze uitspraak van Schwarz is dus onwaar.

“Een naturalistische oorsprong in de vorm van toevallige mutaties of het vage begrip van natuurlijke selectie is geen wetenschappelijke optie.”

Deze stelling van Schwarz vind ik onduidelijk en onterecht. Wat bedoelt Schwarz met ‘een naturalistische oorsprong’? En een oorsprong van wat? Het klopt dat het ontstaan van het leven uit dode materie (abiogenese) nog niet wetenschappelijk verklaard, laat staan bewezen is. Maar dat betekent niet dat het geen wetenschappelijke optie is! De wetenschap kan hypothesen over abiogenese opstellen en onderzoek doen naar mogelijke mechanismen en controleren of de resultaten de gestelde hypothese bevestigen of falsifiëren. Op die wijze wordt volgens Popper recht gedaan aan de voorwaarden om van wetenschap te spreken.

Verder is natuurlijke selectie alleen maar een vaag begrip voor mensen die een vaag begrip van biologie hebben. Dat geeft niet, maar het zegt in dit verband alleen iets over Schwarz en niets over de evolutietheorie.

“Toeval is een gebeurtenis of omstandigheid die vooraf niet te voorzien of te berekenen is. De evolutietheorie is daarom ongeschikt om het ontstaan van de levende natuur te verklaren, laat staan het ontstaan van het heelal. Ik merk hierbij op dat bij de evolutietheorie geen ontwerper of schepper een rol speelt, zodat darwinisten het bestaan van God verwerpen.”

Drie punten:
1) aan toeval is prima te rekenen, bijvoorbeeld in de kansrekening;
2) de evolutietheorie gaat niet over het onstaan van de levende natuur of het heelal;
3) darwinisten verwerpen het bestaan van God niet, ze houden er alleen geen rekening mee in hun wetenschappelijke hypotheses.
Er zijn ook ‘darwinistische’ wetenschappers die het bestaan van God niet verwerpen, bijvoorbeeld topwetenschapper Francis A. Collins die in zijn boek
“De taal van God” (eng. titel: The language of God) zowel de evolutietheorie als zijn christelijke geloof verdedigt.

“De ordelijke inrichting van het heelal en de rijke gevarieerdheid van planten, dieren en mensen suggereren wél het bestaan van een doelgericht plan. Omdat toeval hierbij geen wezenlijke rol kan spelen, moet er sprake zijn van intelligente ontwerpen, zodat we ook hier het ontwerpargument kunnen toepassen.”

Het lijkt erop dat Schwarz niet goed weet hoe hij doelgerichtheid en toeval een plek moet geven in zijn visie op de natuur. Voor deze lastige materie verwijs ik naar het boek “Toeval en ontwerp in de wereld” van R. van Woudenberg.

“Omdat bij een nco (noodzakelijk compleet ontwerp) sprake is van een functioneel systeem met een complete samenstelling van functionele onderdelen of een doelgericht proces met een groeiende of steeds herhaalde werking en bestaande uit een aantal elkaar opvolgende functionele subprocessen, is het ontwerpargument van toepassing.”

Sinds Michael Behe zijn boek ‘Darwin’s black box’ in 1996 uitgaf zijn er voor de verschillende complexe systemen die hij in zijn boek beschrijft evolutionaire verklaringen gevonden en ook plausibel gemaakt door wetenschappelijk onderzoek. Bovendien zou een falsificatie van de evolutietheorie niet automatisch leiden tot een bewijs voor ontwerp. Schwarz gaat hier dus wat kort door de bocht en geeft er blijk van niet de actualiteit bij te houden door te verwijzen naar een boek uit 1996. De ontwikkelingen gaan snel!

“Uit het bovenstaande kunnen we concluderen dat het ontwerpargument van toepassing is zowel voor doelgerichte ontwerpen van mensen als voor de Schepping, zodat de in het begin van dit essay genoemde stelling waar is.”

Gezien het aantal fouten en vaagheden in dit essay is deze conclusie niet gerechtvaardigd.

Mijn conclusie: in een poging om het ontwerpargument vanuit de natuurwetenschappen te verdedigen is het Dolf Schwarz niet gelukt om een helder betoog te schrijven. Het essay is een mengeling van vage definities en foutieve uitspraken. Ik vind het betreurenswaardig dat iemand met twee respectabele titels voor zijn naam niet in staat is om een degelijk argument op te bouwen en zelfs blijk geeft van onwetendheid over juist het onderwerp dat hij ter behandeling stelt.

Het essay vergroot de religieus gefundeerde weerstand tegen de wetenschap en de evolutietheorie in het bijzonder. Bovendien stelt het essay christelijk geloof onterecht tegenover een werkbare theorie uit de natuurwetenschappen en schept daarmee een kloof tussen wetenschappelijk natuuronderzoek en een gelovige reactie op de werkelijkheid. Dit kan op de lange termijn schadelijk zijn voor de intellectuele integriteit van het christelijke geloof en dat doet mij als gelovig christen nog het meeste pijn.

Entry Filed under: Filosofie, Persoonlijk